Moriwaki'den Çarpıcı Veri: 21 Milyon Binanın Yarısı Kaçak

Türkiye, eşsiz coğrafyasıyla olduğu kadar üzerinde yaşadığı sismik hareketlilikle de her an yüzleşmek zorunda olan bir ülke. Yaşadığımız acı tecrübeler, meselenin sadece fay hatlarının kırılmasıyla değil, o hatların üzerine inşa ettiğimiz beton yığınlarının kalitesiyle doğrudan ilgili olduğunu bize defalarca gösterdi. Balıkesir’in Ayvalık ilçesinde, yerel yönetim ve sivil inisiyatifin ortaklaşa düzenlediği konferans, tam da bu hayati gerçeklikle yüzleşmek için önemli bir platform sundu. Japon deprem uzmanı Yoshinori Moriwaki'nin paylaştığı analitik veriler, kağıt üzerindeki yasal kurallar ile sokağımızdaki binaların gerçekliği arasındaki o derin uçurumu bir kez daha sarsıcı bir şekilde gözler önüne serdi.

KAĞIT ÜZERİNDE KATI KURAL, SAHADA KAÇAK YAPI

Deprem gerçeğiyle yaşamayı devlet politikası haline getirmiş bir kültürden gelen Moriwaki'nin tespitleri, kentsel dönüşüm ve yapı denetim süreçlerine dair ezber bozan nitelikte. Uzmanın dikkat çektiği en kritik nokta, Türkiye'nin sanıldığının aksine bir yasal mevzuat eksikliği değil, denetim ve uygulama zafiyeti yaşaması. 2018 yılında güncellenen Türk deprem yönetmeliğinin, anavatanı Japonya'daki kurallardan bile daha sıkı şartlar içerdiğini belirten Moriwaki, asıl sorunun yasadışı yapılaşmada yattığını ifade ediyor. Ülke genelinde kayıtlı yaklaşık 21 milyonluk yapı stokunun yüzde 50'sinden fazlasının kaçak statüsünde bulunması, o katı kuralların sahada nasıl işlevsiz kaldığının en acı kanıtı. Uzman isim, 2023 yılında yaşadığımız büyük felaketin ardından yönetmelikleri esnetme fikrinin tamamen rafa kaldırıldığını ve artık akademisyenlerin bu mevcut kuralları sahada nasıl işlevsel hale getireceklerine odaklandıklarını aktarıyor.

Uzmanın uluslararası sismik aktivite ve yapı güvenliği kıyaslamalarından öne çıkan veriler şu şekilde sıralanıyor:

Dünya genelinde en fazla deprem üreten ülkeler sıralamasında Çin geniş yüzölçümünün de etkisiyle zirvede yer alırken, Japonya dördüncü, Türkiye ise altıncı basamakta bulunuyor.

Yüzölçümü baz alınarak yapılan sismik yoğunluk hesaplamasında Japonya altıncı, Türkiye on yedinci sıraya gerilerken; dar coğrafyasına rağmen Kıbrıs dünyada dördüncü sırada yer alıyor.

1939 yılındaki 7.9 şiddetindeki Erzincan ve 2011'deki 9.1 şiddetindeki Fukuşima depremleri kıyaslandığında, Türkiye'deki yıkımın şiddetle değil, doğrudan yapı ve zemin uyumsuzluğuyla ilgili olduğu ortaya çıkıyor.

1999 Yalova depreminde lüks konutların dahi yıkılması ve müteahhit ihlallerinin görülmesiyle başlayan sürecin ardından, 2001-2011 yılları arasında oturan yapı denetim sistemi sayesinde 2000 sonrası binaların direnci belirgin şekilde arttı.

BİLİM VE YEREL YÖNETİM AYVALIK'TA BULUŞTU

Meselenin sadece ulusal bir yasa değil, yerel bir farkındalık ve zemin etüdü süreci olduğunu kanıtlayan bu önemli buluşma, Ayvalık Belediyesi'ne ait Vural Sineması Nejat Uygur Sahnesi'nde geniş bir katılımla hayat buldu. Ayvalık Belediyesi ile Ayvalık Kent Konseyi'nin koordinasyonunda düzenlenen organizasyona; Belediye Meclis Üyesi Havva Taylan, Kent Konseyi Başkanı Halil Coşkun ve AYKUT Koordinatörü Gülser Özkan'ın yanı sıra siyasi parti temsilcileri, STK'lar ve çok sayıda vatandaş katıldı. Yapı-zemin ilişkisinin doğru analiz edilmesinin can kayıplarını nasıl önleyeceğinin detaylarıyla anlatıldığı konferans, vatandaşların sorularının yanıtlanması ve Belediye Meclis Üyesi Havva Taylan’ın uzman Moriwaki’ye sunduğu teşekkür ödülüyle sona erdi. Doğanın acımasız kurallarına karşı bilimin ışığında atılacak bu tür adımlar, güvenli şehirler inşa etmenin ilk ve en önemli aşamasını oluşturuyor.