Sosyal Medyada Yeni Tehlike "AI Slop": Gerçeklik Algımız Siliniyor mu?

We Are Social ve Meltwater tarafından hazırlanan Dijital 2025 Türkiye Raporu, internet kullanım alışkanlıklarımızdaki korkutucu tabloyu gözler önüne serdi. Rapora göre Türkiye’de aktif internet kullanıcısı 77,3 milyona, sosyal medya kullanıcısı ise 60 milyona ulaştı. Ancak asıl tehlike, bu platformlarda tükettiğimiz içeriğin niteliğinde yatıyor.

İEÜ İletişim Fakültesi’nden Dr. Öğretim Üyesi Sarphan Uzunoğlu, son dönemde literatüre giren ve "AI Slop" (Yapay Zeka Bulamacı/Kirliliği) olarak adlandırılan kavrama dikkat çekerek, toplumun zihinsel bir erozyonla karşı karşıya olduğunu belirtti.

"Platformlar Doğruyu Değil, Tıklananı Seviyor"

Yapay zeka araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte, sosyal medyada düşük kaliteli, hızlı üretilen ve tamamen etkileşim odaklı içeriklerin patlama yaptığını belirten Dr. Uzunoğlu, sorunun kaynağını algoritmaların çalışma prensibinde görüyor.

Uzunoğlu, "Bugün sosyal medya platformları, içeriğin doğruluğundan çok dolaşıma girme potansiyelini ödüllendiriyor. Düşük kaliteli, hızlı tüketilen ve duygusal tepki üreten içerikler tam da bu nedenle görünür oluyor. Bu ortamda kullanıcı, 'düşünmeye' değil, 'hızlıca tepki vermeye' çağrılıyor. Ayırt etme kabiliyeti zayıflamıyor, ayırt etme ihtiyacı bastırılıyor" dedi.

Görünür Olan "Gerçek" Sanılıyor

Bu hızlı tüketim çılgınlığının en büyük mağduru ise çocuklar ve gençler. Dr. Uzunoğlu, algoritmaların en çok etkileşim alanı öne çıkardığı bir dünyada, gençlerin "gerçeklik" ile "görünürlük" kavramlarını birbirine karıştırdığını vurguladı.

"Çok izlenenin doğru, çok paylaşılanın değerli olduğu yönünde örtük bir öğrenme süreci işliyor" diyen Uzunoğlu, bu durumun uzun vadede eleştirel düşünmeyi zayıflattığını ve sabır gerektiren derinlikli düşünme biçimlerini yok ettiğini ifade etti.

Ebeveynlere Altın Tavsiye: "Yasaklama, Konuş"

Peki, aileler çocuklarını bu dijital çöplükten nasıl koruyacak? Dr. Uzunoğlu’na göre çözüm yasaklarda değil, iletişimde.

"Çocukları dijital dünyadan izole etmek sağlıklı bir çözüm değil. Asıl ihtiyaç, çocuklarla birlikte içerik üzerine konuşmak. 'Bunu neden izliyorsun?' değil, 'Bu içerik neden senin karşına çıktı, sence ne hissettirmeyi amaçlıyor?' diye sormak gerekiyor. Bu tür sohbetler, çocuğun o içeriğe mesafe koymasını ve sorgulamasını sağlar."

Firmalara "Şeffaflık" Çağrısı

Uzunoğlu ayrıca teknoloji şirketlerini de uyardı. Sadece içeriğe "yapay zeka ile üretildi" etiketi yapıştırmanın sorumluluğu kullanıcıya atmak olduğunu belirten Uzunoğlu, "Biz uyardık, gerisi sana kalmış yaklaşımı sorunu çözmez. Algoritmaların neden bu içeriği öne çıkardığı şeffaf bir şekilde açıklanmalı" ifadelerini kullandı.

Editörün Notu: "'AI Slop' terimi, İngilizce'de domuzlara verilen yemek artığı bulamaçtan (slop) geliyor. İnternetin şu anki halini tarif etmek için daha iyi bir kelime bulunamazdı. Eskiden 'yalan haber' ile mücadele ederdik; şimdi ise 'anlamsız, kalitesiz ama bağımlılık yapan' yapay zeka içerikleriyle savaşıyoruz. Dr. Uzunoğlu'nun tespiti çok yerinde: Çocuklarımız, bir bilginin doğruluğunu değil, ne kadar 'like' aldığını referans alarak büyüyor. Bu, sadece bir teknoloji sorunu değil, bir epistemoloji (bilgi felsefesi) krizidir. Ebeveynler, çocuklarının dijital beslenme çantasını kontrol etmeli; aksi halde zihinleri 'fast-food' içeriklerle obezleşecek."