Yutkunma Zorluğuna "Akıllı" Çözüm: Ege ve MSKÜ’den TÜBİTAK Destekli Proje

Ege Üniversitesi ve Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi öncülüğünde geliştirilen TÜBİTAK destekli proje, Parkinson hastalarının kâbusu olan yutma bozukluklarını (disfaji) yapay zeka ile tespit edecek. Geliştirilecek "Akıllı Karar Destek Sistemi", sadece ses analizi yaparak hastaları ölümcül zatürre riskinden koruyacak.

Yapay Zeka, İnsan Kulağının Duymadığını Duyacak

Parkinson, sadece hareket kısıtlılığıyla değil, aynı zamanda yutma güçlüğü (disfaji) gibi hayati risk taşıyan komplikasyonlarla da mücadele gerektiren zorlu bir hastalık. Yutma refleksinin zayıflaması, besinlerin akciğere kaçmasına ve ölümcül zatürreye (aspirasyon pnömonisi) yol açabiliyor. İşte bu tehlikeyi bertaraf etmek için Türk bilim insanları, tıp ve mühendisliği birleştiren dev bir projeye imza attı.

Yürütücülüğünü Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi’nden Doç. Dr. Furkan Bilek’in, danışmanlığını ise Ege Üniversitesi Ödemiş Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Öznur Usta Yeşilbalkan’ın yaptığı proje, TÜBİTAK 1001 Programı tarafından desteklenmeye hak kazandı.

"Akıllı Karar Destek Sistemi" Nedir?

Proje Danışmanı Prof. Dr. Öznur Usta Yeşilbalkan, geliştirilecek sistemin çalışma prensibini şu sözlerle anlattı: "Parkinson hastalarının yutma seslerini derin öğrenme yaklaşımıyla analiz edeceğiz. Yapay zeka, insan kulağının fark edemeyeceği kadar düşük frekanstaki ses detaylarını yakalayarak, riskli durumu saniyeler içinde hekime raporlayacak. Bu sayede, hastanın boğulma veya beslenme bozukluğu riski erkenden fark edilecek."

Acısız, Hızlı ve Yerli Teknoloji

Mevcut yöntemlerde yutma bozukluğunu tespit etmek için genellikle hastanın boğazından kamera veya tüp ile girilmesi (invaziv yöntemler) gerekiyor. Bu hem maliyetli hem de hasta için konforsuz bir süreç.

Yeni geliştirilen sistemin avantajları ise şöyle:

Konforlu: Vücut içine müdahale gerektirmiyor, sadece ses kaydı yeterli.

Hızlı: Hekime anlık veri ve risk raporu sunuyor.

Ekonomik: Pahalı cihazlara gerek kalmadan, tüm hastanelerde kullanılabilecek.

Milli Teknoloji: Sağlık yazılımlarında dışa bağımlılığı azaltacak yerli bir ürün.

4 Üniversite ve Uluslararası İş Birliği

Proje, tam anlamıyla bir "bilim ordusu" tarafından yürütülüyor. Ege ve Muğla Sıtkı Koçman Üniversiteleri başta olmak üzere, Atatürk Üniversitesi, İzmir Tınaztepe Üniversitesi ve İrlanda’dan University College Cork da projede yer alıyor.

Klinik çalışmaları Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde yapılacak olan projede; Nöroloji, KBB, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzmanları ile bilgisayar mühendisleri omuz omuza çalışıyor. Ayrıca proje kapsamında yetiştirilecek yüksek lisans ve doktora öğrencileri, geleceğin bilim insanları olarak sağlık teknolojilerine yön verecek.

Rektör Alcı’dan Tam Destek

Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Alcı da ekibi tebrik ederek, "Yerli ve milli bir anlayışla hazırlanan bu proje, üniversitemizin sağlık teknolojilerindeki öncü rolünü bir kez daha kanıtlamıştır" ifadelerini kullandı.

Editörün Notu: "Parkinson hastalarında ölüm nedenlerinin başında, halk arasında 'yemeğin nefes borusuna kaçması' olarak bilinen aspirasyon pnömonisi gelir. Çoğu zaman hasta ve yakını, yutma güçlüğünün farkına vardığında iş işten geçmiş olur. Türk bilim insanlarının geliştirdiği bu yazılım, cep telefonu kadar basit bir mikrofonla bile bu riski erkenden yakalayabilirse, binlerce hastanın ömrünü uzatabilir. Tıbbın geleceği tam da buradadır: Hastaneye gitmeden, giyilebilir veya sesli teknolojilerle 'erken uyarı' sistemlerini devreye sokmak."