Uzmanlardan Çölyak Uyarısı: Her 100 Kişiden 1'ini Etkileyen Sinsi Tehlike

9-15 Mayıs Dünya Çölyak Haftası dolayısıyla açıklamalarda bulunan Liv Hospital Ulus Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. İrfan Koruk, toplumda her 100 kişiden 1'ini etkileyen çölyak hastalığı hakkında hayati bilgiler paylaştı. Genetik yatkınlığı olan bireylerde ortaya çıkan bu kronik hastalığın çoğu zaman sessiz ilerlediğini belirten Koruk, erken tanının, doğru diyetin ve düzenli takibin önemini vurguladı.

Gluten Hassasiyeti ve Kalıcı Bağırsak Hasarı

Çölyak hastalığının temelinde gluten proteinine karşı gelişen anormal bağışıklık yanıtı yatıyor. Buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan gliadin ve glutenin proteinlerine karşı gelişen hassasiyet, ince bağırsakta besin emilimini sağlayan "villus" adlı yapıların düzleşmesine ve hasar görmesine neden oluyor. Bu durum, vücut için gerekli vitamin ve minerallerin emilememesine yol açarak sistemik sorunları beraberinde getiriyor.

Prof. Dr. Koruk, hastalığın dünya genelinde %1 oranında görüldüğünü ancak birçok hastanın hafif veya atipik belirtiler nedeniyle uzun süre tanı alamadığını belirtiyor. Bu gecikme, hastalığın ilerlemesine ve farklı organ sistemlerini olumsuz etkilemesine zemin hazırlıyor.

Çölyak Belirtileri Sadece Bağırsakla Sınırlı Değil

Hastalığın çok geniş bir klinik tabloya sahip olduğunu belirten uzmanlar, belirtilerin kişiden kişiye farklılık gösterebileceğinin altını çiziyor. Çölyak hastalığının en önemli ipuçları şu şekilde sıralanıyor:

Sindirim Sistemi Bulguları: Şişkinlik, kronik ishal veya kabızlık, karın ağrısı, yağlı ve kötü kokulu dışkı.

Bağırsak Dışı Bulgular: Açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik, sürekli yorgunluk.

Sistemik Belirtiler: Demir eksikliği anemisi, kemik erimesi (osteoporoz), boy kısalığı, diş minesi bozuklukları ve kaşıntılı deri döküntüleri.

Tanı ve Tedavide Kritik Adımlar

Doğru Zamanlama: Tanı sürecinde kan testleri ile gluten antikorlarının ölçülmesi büyük önem taşır. Ancak test öncesinde hastanın glutensiz diyete başlaması yanlış ve yanıltıcı sonuçlara yol açabilir. Kesin tanı için antikor testi pozitif olan bireylerde endoskopi yardımıyla ince bağırsak biyopsisi yapılması şarttır.

Tek Tedavi Yöntemi: Çölyak hastalığının günümüzde medikal bir ilaç tedavisi bulunmuyor. Tedavinin tek ve en temel kuralı ömür boyu glutensiz diyet uygulamaktır.

Beslenmede Dikkat Edilmesi Gerekenler ve Gizli Tehlikeler

Glutensiz yaşamda dikkat edilmesi gereken en önemli unsurlar doğru gıda seçimi ve gizli gluten barındıran ürünlerden korunmaktır.

E-Tablolar'a aktar

Uzman Uyarısı: Etiketlerde yer alan ‘hidrolize bitkisel protein’, kaynağı belirtilmemiş ‘nişasta’ veya ‘aroma verici’ ifadelerine karşı çok dikkatli olunmalı, şüphe durumunda üretici firmadan teyit alınmalıdır.

Çapraz Bulaşma Riskine Karşı Alınacak Önlemler

Ev ortamında veya dışarıda yemek yerken ufak bir gluten bulaşması bile bağırsak hasarını anında tetikleyebiliyor. Prof. Dr. Koruk bu konuda şu hayati uyarıları yapıyor:

Ayrı Ekipman Kullanımı: Aynı kesme tahtası, tost makinesi, kaşık veya süzgeçlerin kullanılması bulaşmaya neden olur. Çölyak hastaları için mutfak ekipmanları kesinlikle ayrı tutulmalıdır.

Kavanoz Ürünler Tehlikesi: Kavanoz içindeki reçel, çikolata gibi ürünlere, glutenli ekmekle temas eden bıçakların sokulması büyük risk taşır.

Restoran Siparişleri: Dışarıda yemek yenildiğinde çölyak hastalığı mutlaka servis personeline belirtilmeli, çapraz bulaşma riskine karşı özel hazırlık talep edilmelidir.

Glutensiz diyetin lif, demir ve B vitaminleri açısından fakir kalabileceğini belirten Prof. Dr. Koruk, sadece paketli glutensiz ürünlere yönelmek yerine besin değeri yüksek doğal gıdaların tercih edilmesi gerektiğini ifade ediyor. Hastaların mutlaka bir gastroenteroloji uzmanı tarafından düzenli olarak izlenmesinin ve diyete harfiyen uyulmasının sağlıklı bir yaşam için şart olduğu vurgulanıyor.