ÇALIŞAN KADINLARIN GÖZARDI EDİLEN GERÇEĞİ: MENOPOZ

Dünya genelinde kadınların iş gücüne katılım oranlarındaki istikrarlı artış, iş dünyasının demografik yapısını da hızla dönüştürüyor. Günümüzde ekonominin en hızlı büyüyen ve iş tecrübesi açısından en donanımlı grubunu, 45 yaş ve üzerindeki kadın çalışanlar temsil ediyor. Ancak bu yaş grubu, kariyerlerinin zirvesindeyken genellikle iş yerlerinde konuşulmayan ve uzun yıllardır göz ardı edilen doğal bir biyolojik süreçle, yani menopoz gerçeğiyle baş başa kalıyor. Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) tarafından açıklanan verilere göre, 2025 yılı itibarıyla dünya genelinde yaklaşık 1,1 milyar kadın menopoz döneminde bulunuyor. Bu devasa rakam, menopozun sadece bireysel bir sağlık konusu değil, aynı zamanda küresel iş gücü piyasalarını doğrudan ilgilendiren çok boyutlu bir istihdam ve çalışma hayatı sorunu olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor.

TÜRKİYE'DE MENOPOZ YAŞI KÜRESEL ORTALAMANIN ALTINDA

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) küresel sağlık raporlarına göre, kadınların büyük bir çoğunluğu bu doğal biyolojik geçiş dönemini 45 ile 55 yaşları arasında tecrübe ediyor. Ancak coğrafi ve sosyoekonomik faktörler bu yaş aralığında belirgin değişikliklere yol açabiliyor. Türkiye'deki istatistiklere bakıldığında, kadınların menopoza girme yaş ortalamasının küresel verilerin biraz daha altına inerek 47 ile 49 yaş aralığında yoğunlaştığı görülüyor. Yaşar Üniversitesi Psikoloji Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Neslihan Turnalar Çetinkaya, bu sürecin çalışma hayatı ve kadınların kariyer yolculukları üzerindeki derin etkilerine dikkat çekerek, iş dünyasının acilen bu gerçeğe uyum sağlaması gerektiğini vurguluyor.

DEZAVANTAJLI KOŞULLAR VE ARTAN İŞ YERİ STRESİ

Sürecin ciddiyetini ortaya koyan bir diğer önemli veri ise Harvard Pilgrim Sağlık Bakım Enstitüsü tarafından Mayıs 2025'te yayımlanan kapsamlı bir araştırmadan geliyor. Bu araştırmaya göre; sosyoekonomik açıdan dezavantajlı sayılan bölgelerde yaşamını sürdüren ve iş hayatında yüksek stres faktörleri altında çalışan kadınlar, akranlarına kıyasla ortalama iki yıl daha erken menopoza giriyor. Deloitte tarafından hazırlanan 'Women at Work 2024' raporu ise iş dünyasındaki destek eksikliğini çarpıcı rakamlarla belgeliyor. Rapora göre, ağır menopoz semptomları yaşamasına rağmen çalışmaya devam etmek zorunda kalan kadınların oranı sadece bir yıl içinde yüzde 20'den yüzde 40'a sıçrarken, işvereninden bu konuda destek gören kadınların oranının yüzde 30'dan yüzde 19'a gerilemesi, kurumsal politikalardaki yetersizliğe işaret ediyor.

FİZİKSEL ŞARTLAR VE PSİKOSOSYAL ZORLUKLAR

Endüstriyel psikoloji alanında yürüttüğü çalışmalarla tanınan Dr. Neslihan Turnalar Çetinkaya, menopozun her kadında farklı seyreden doğal bir süreç olmasına rağmen, iş yerlerindeki mevcut koşulların bu dönemi katlanılamaz hale getirebildiğini belirtiyor. İş yerinin yetersiz fiziksel ve psikososyal şartlarının semptomları ağırlaştırdığını ifade eden Çetinkaya, "Yetersiz havalandırma, yüksek ortam sıcaklığı, katı mola ve tuvalet politikaları kadınların bu süreci daha zor yaşamasına neden oluyor" tespitinde bulunuyor. Buna ek olarak, menopozun iş yerlerinde hâlâ bir 'tabu' olarak görülmesi, birçok kadının damgalanma veya işinde yetersiz algılanma korkusuyla yaşadığı sıkıntıları gizlemesine yol açıyor. Dr. Çetinkaya, destekleyici kurumların deneyimli kadın çalışanlarını kaybetmek bir yana; onların kuruma olan bağlılığını, üretkenliğini ve şirketin genel sürdürülebilirliğini güçlendirdiğini ifade ediyor.

İŞVERENLERE YÖNELİK ESNEK MODEL VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Çalışan kadınların bu dönemi sağlıkla atlatabilmesi için işverenlere büyük görevler düşüyor. Kurumların acilen menopozu açıkça tanıyan modern iş yeri politikaları geliştirmesi ve her türlü ayrımcılığa karşı 'sıfır tolerans' yaklaşımını benimsemesi gerektiğinin altını çizen Dr. Çetinkaya, atılması gereken adımları şu şekilde sıralıyor: "Fiziksel ortamda yapılacak havalandırma iyileştirmeleri, ortam ısısının düzenlenmesi ve kıyafet kurallarındaki esnekliklerin yanı sıra; esnek çalışma saatleri ile hibrit modellerin sunulması kadınların bu süreci daha verimli geçirmesini sağlayabilir." Ayrıca sağlık sigortası poliçeleri kapsamında profesyonel menopoz danışmanlığına erişimin kolaylaştırılması ve tüm yönetici kademesine yönelik farkındalık eğitimlerinin verilmesi, kurumsal kültürün ayrılmaz bir parçası olarak öneriliyor. Sürecin sadece fiziksel değil, psikolojik boyutuna da dikkat çeken uzmanlar, bu dönemde kadınların zihinsel sağlığının korunmasının en az fiziksel belirtilerin yönetilmesi kadar kritik olduğunu vurguluyor.