Taşın Dile Geldiği Miras: Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası
Anadolu’nun en özgün mimari eserlerinden biri olarak kabul edilen Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, yalnızca bir ibadet mekânı değil; aynı zamanda Orta Çağ İslam dünyasının sanat, bilim ve estetik anlayışını yansıtan eşsiz bir kültür mirası olarak öne çıkıyor. Sivas’ın Divriği ilçesinde yer alan yapı topluluğu, Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren ilk mimari eseri olma özelliğini taşıyor.
Divriği ve çevresinde yerleşimin tarihi Hititler Dönemi’ne kadar uzanıyor. Bölge, 13. yüzyılda Anadolu’da hüküm süren Mengücekoğulları Beyliği döneminde önemli bir kültür ve yönetim merkezi haline geldi. Ulu Cami ve Darüşşifası, Mengücekoğlu hükümdarı Ahmet Şah ile eşi Turan Melek tarafından 1228-1229 yılları arasında inşa ettirildi.
İslam mimarisinin başyapıtları arasında gösterilen yapı; iki kubbeli cami, camiye bitişik darüşşifa (hastane) ve türbelerden oluşuyor. Eserin mimarı, dönemin önemli ustalarından Ahlatlı Hürremşah olarak biliniyor. Plan tipi, süsleme anlayışı ve taş işçiliği bakımından benzeri olmayan yapı, Anadolu’daki geleneksel taş işçiliğinin ulaştığı en üst noktayı gözler önüne seriyor.
Dışarıdan bakıldığında oldukça sade bir görünüme sahip olan Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, taç kapılarında adeta bir taş danteline dönüşüyor. Darüşşifa Taç Kapısı, Cami Kuzey ve Batı Taç Kapıları ile Şah Mahfili Taç Kapısı, her biri birbirinden tamamen farklı bezemelere sahip olmasıyla dikkat çekiyor. Üç boyutlu, asimetrik, bitkisel ve geometrik motifler; yüksek kabartma tekniğiyle işlenmiş ve taş neredeyse heykelsi bir forma bürünmüş durumda.
Darüşşifa bölümü ise yalnızca mimari değil, tıp tarihi açısından da büyük önem taşıyor. Avlulu ve eyvanlı iki katlı yapı, dönemin tedavi anlayışına uygun olarak hastaların su sesi ve doğal ortamla iyileştirilmesini hedefleyen bir sağlık merkezi olarak tasarlanmış. Bu yönüyle Divriği Darüşşifası, Anadolu’daki en erken ve en gelişmiş hastane örneklerinden biri kabul ediliyor.
Cami iç mekânında yer alan sütunlar, kaideler, başlıklar ve kubbe süslemeleri de her biri ayrı bir sanat anlayışını yansıtarak ziyaretçileri adeta bir açık hava müzesinde gezdiriyor. Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, Türk-İslam sanatında barok etkiler taşıyan ve başka hiçbir yapıyla kıyaslanamayan özgün bir mimari dil sunuyor.
Editör Notu
Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, yalnızca geçmişin bir hatırası değil; Anadolu’nun sanat, inanç ve bilimle yoğrulmuş ortak hafızasıdır. Taşın bu denli estetik bir dile dönüştüğü başka bir eser bulunmaması, yapıyı dünya mirası ölçeğinde benzersiz kılmaktadır. Bu eşsiz mirasın korunması ve gelecek kuşaklara doğru biçimde aktarılması, kültürel sorumluluğumuzun en önemli parçalarından biridir.
Haber Önerisi: Karadeniz’in Hırçın Dalgaları Üzerine Yeni Yol! Rize’de Kronik Sorun Çözülüyor
