Nadir Toprak Elementlerinde Küresel Alarm: Talep Patladı, Çin Etkisi Derinleşti
Uluslararası danışmanlık şirketi EY tarafından yayımlanan Merkez Avrupa Bölgesi Nadir Toprak Elementleri Araştırması, modern teknolojilerin temel girdileri arasında yer alan nadir toprak elementlerine (NTE) yönelik küresel talebin kritik bir eşikten geçtiğini ortaya koydu. Akıllı telefonlardan elektrikli araçlara, rüzgâr türbinlerinden savunma sanayisine kadar geniş bir kullanım alanına sahip olan bu elementler, jeopolitik risklerin ve tedarik güvenliği endişelerinin merkezine yerleşmiş durumda.
Araştırmaya göre özellikle bileşenlerde kullanılan kalıcı mıknatısların hacmi önümüzdeki 10 yılda yıllık ortalama %9 büyüme gösterecek. Bu artış, yeşil enerji yatırımları, veri merkezleri, savunma ve sağlık teknolojilerindeki hızlı genişleme ile doğrudan ilişkilendiriliyor. 2023 verilerine göre yalnızca mıknatıslar, küresel NTE talebinin %45’ini oluşturuyor.
Çin bağımlılığı ve tedarik darboğazı
Raporda, Çin’in nadir toprak elementleri alanındaki baskın rolüne özellikle dikkat çekiliyor. Çin, küresel NTE üretiminin yaklaşık %70’ini, rafinasyon süreçlerinin ise %90’ını kontrol ediyor. Ayrıca sinterlenmiş kalıcı mıknatıs üretiminde %94’lük payla neredeyse tekel konumunda bulunuyor.
Çin’in 2023’ten itibaren NTE ihracatına lisans ve kontrol uygulamaları getirmesi, Avrupa başta olmak üzere birçok ülkede hammadde tedarikinde gecikmelere yol açtı. Araştırma, bu süreçlerin bazı sektörlerde üretimi durma noktasına getirdiğini ve küresel tedarik zincirlerindeki belirsizliği artırdığını ortaya koyuyor. 2026 sonuna kadar 17 nadir toprak elementinin 12’si için ihracat lisansı getirilebileceği öngörülüyor.
Şirket değerleri rekor kırdı
Tedarik güvenliği endişeleri, piyasalara da güçlü biçimde yansıdı. EY verilerine göre 2025’in ilk 10 ayında, seçili en büyük beş NTE üreticisinin piyasa değeri %175 arttı. Bu artış oranı, aynı dönemde enerji ve teknoloji devlerinin performansını geride bıraktı. Uzmanlar bu yükselişi, stratejik hammaddelere yönelik artan farkındalık ve arz endişeleriyle ilişkilendiriyor.
Avrupa ve Türkiye için yeni fırsat penceresi
Avrupa Birliği, Çin’e olan bağımlılığı azaltmak amacıyla alternatif kaynaklar ve geri dönüşüm stratejilerine yönelmiş durumda. AB, 2030’a kadar stratejik hammaddelerin %25’ini geri dönüşümden karşılamayı hedefliyor. Ancak yeni madenlerin devreye alınmasının 8–10 yıl, rafinerilerin kurulmasının ise yaklaşık 5 yıl sürdüğü belirtiliyor.
Merkez Avrupa ülkeleri bu süreçte avantajlı bir konumda bulunuyor. İsveç, Norveç ve Finlandiya’da keşfedilen yeni rezervlerin, AB’nin NTE ihtiyacının yaklaşık üçte birini karşılayabileceği ifade ediliyor. Türkiye ise Eskişehir Beylikova-Sivrihisar sahasında tespit edilen 694 milyon tonluk rezervle küresel ölçekte dikkat çekiyor. Bu saha, Çin’deki Bayan Obo’dan sonra dünyanın en büyük ikinci NTE rezervi olarak değerlendiriliyor.
EY Enerji Sektörü Lideri Cem Çamlı, Türkiye’nin coğrafi konumu, sanayi altyapısı ve rezervleri sayesinde nadir toprak elementleri değer zincirinde daha etkin bir rol üstlenebileceğini vurguluyor.
Editör Notu:
EY araştırması, nadir toprak elementlerinin artık yalnızca bir madencilik başlığı değil, ülkelerin sanayi, enerji ve savunma politikalarını doğrudan etkileyen stratejik bir güç unsuru haline geldiğini net biçimde gösteriyor. Çin’in kontrol mekanizmalarıyla şekillenen küresel tablo, Avrupa ve Türkiye için hem riskler hem de uzun vadeli fırsatlar barındırıyor. Türkiye’nin sahip olduğu rezervler, doğru yatırım, teknoloji ve işleme kapasitesiyle desteklenirse, bu alanda yalnızca tedarikçi değil, stratejik bir oyuncu olma potansiyeli taşıyor.
Haber Önerisi: Rüzgar ve Güneş Türkiye’yi Güçlendiriyor: Hibrit Enerji Yatırımları Zirveye Çıkıyor!
