Yapay zeka destekli dronlar ilk kez SHGM mevzuatına girdi

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün (SHGM) hazırladığı yeni "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı ile Türkiye’de dron kullanımında kapsamlı değişikliklere gidiliyor. Yeni düzenlemeyle yapay zeka destekli otonom dronlar ilk kez resmi mevzuata girerken, dron pilotları için P0, P1 ve P2 olmak üzere yeni lisans sistemi getiriliyor. Ayrıca uzaktan tanımlama sistemi, dijital hava sahası yönetimi, dron koridorları ve merkezi takip sistemi gibi birçok yeni uygulama hayata geçiriliyor.
Türkiye’de milyonlarca amatör ve ticari dron kullanıcısını yakından ilgilendiren yeni talimat, mevcut uygulamaları baştan aşağı değiştiriyor. Avrupa Birliği ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) standartları esas alınarak hazırlanan düzenleme ile artık dron operasyonları dijital olarak takip edilecek, pilotların yetkileri lisans seviyelerine göre belirlenecek ve hava sahası renk kodlarıyla yönetilecek.

Yapay zeka destekli dronlar ilk kez mevzuata girdi
Yeni talimatın en dikkat çeken maddelerinden biri ise yapay zeka destekli otonom sistemlere ilişkin düzenleme oldu. Türkiye’de ilk kez yapay zeka ile çalışan dronlar resmi mevzuatta tanımlandı. Talimatnamede "Yapay zeka destekli otonom sistem: Uçuş sırasında çevresel şartlara uyum sağlayan, görev profilini dinamik biçimde güncelleyebilen ve İHA pilotunun müdahalesi olmaksızın karar alabilen makine öğrenmesi veya yapay zeka tabanlı sistemleri" şekilde yer aldı. Talimat ayrıca yapay zeka destekli sistemlerin kullanım esaslarının SHGM tarafından yayımlanacak ayrı bir düzenlemeyle belirleneceğini, bu süreç tamamlanıncaya kadar ise bu sistemlerle yapılacak operasyonların kontrollü izin kapsamında yürütüleceğini hükme bağlıyor.

Dron pilotlarına üç kademeli yeni lisans geliyor
Yeni düzenleme ile yıllardır kullanılan mevcut sistem yerine üç seviyeli yeni lisans modeli uygulanacak.
Buna göre;
P0 lisansı amatör kullanıcılar için düzenlenecek.
P1 lisansı ticari uçuş gerçekleştiren pilotları kapsayacak.
P2 ise görüş hattı dışı (BVLOS), otonom uçuşlar, insan ve kalabalık üstü operasyonlar, kargo taşımacılığı ve yüksek riskli görevler için kullanılacak.
Böylece pilotun yapabileceği operasyon, kullandığı dron ağırlığından çok sahip olduğu lisans seviyesine göre belirlenecek.

Dron trafiği dijital olarak yönetilecek
Yeni talimatla birlikte İHATTYS (İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi) kurulacak. Bu sistem sayesinde; dron uçuşları merkezi olarak takip edilecek, uçuş izinleri tek sistem üzerinden alınacak, hava sahasındaki yoğunluk anlık izlenecek, çakışan uçuşlar sistem tarafından tespit edilerek kullanıcılar uyarılacak, dron trafiği dijital ortamda yönetilecek. Yeşil, turuncu ve kırmızı hava sahası dönemi yeni sistemle dron uçuş bölgeleri de yeniden sınıflandırılıyor. Yeşil bölgelerde belirlenen şartlar altında izin gerekmeyecek. Kırmızı bölgeler tamamen yetkili kurumların iznine tabi olacak. Turuncu bölgeler ise belirli kişi veya kuruluşlara tahsis edilen ve izinle kullanılabilecek hava sahaları olacak.

Dron koridorları oluşturulacak
Talimatla birlikte Türkiye’de ilk kez görüş hattı dışındaki uzun mesafeli uçuşlar için "İHA koridorları" kurulmasının önü açılıyor. Bu koridorlar özellikle lojistik, otonom teslimat, endüstriyel operasyonlar ve gelecekte yaygınlaşması beklenen insansız hava taşımacılığı için kullanılacak. Koridorların sınırları ve kullanım şartları dijital sistem üzerinden yayınlanacak. Uzaktan tanımlama sistemi zorunlu oluyor Basit oyuncak dronlar dışında kalan tüm kayıtlı insansız hava araçlarında uzaktan tanımlama sistemi bulunması zorunlu hale geliyor.
Böylece uçuş sırasında dronun kimliği, konumu ve durum bilgisi dijital sistem üzerinden takip edilebilecek. Dron yazılımlarına da sertifika geliyor.

Yeni düzenleme yalnızca dronu değil yazılımlarını da kapsıyor.
Buna göre uçuş kontrol yazılımı, kontrol istasyonu yazılımı ve çoklu dron yönetim yazılımlarının SHGM tarafından sertifikalandırılması zorunlu olacak. Sertifikası bulunmayan sistemler Türk hava sahasında kullanılamayacak.

Eski dronlara uyum süresi verildi
Talimat yürürlüğe girmeden önce alınan dronlar da yeni sisteme uyarlanacak. Mevcut kullanıcıların kayıt, uzaktan tanımlama, coğrafi sınırlama, yazılım sertifikasyonu ve İHATTYS entegrasyonunu 31 Temmuz 2027 tarihine kadar tamamlaması gerekecek.

Yüksek riskli uçuşlara sağlık şartı
Yeni sistemde P2 lisansı alacak pilotların en az üçüncü sınıf sağlık sertifikasına sahip olması istenecek. Ayrıca belirli suçlardan hüküm giymiş kişilere lisans verilmeyecek.