ASO’nun raporu, Türkiye’nin yükseköğretimde erişimi çözdüğünü ancak sanayiyle bütünleşme ve teknoloji üretiminde ciddi dönüşüme ihtiyaç duyduğunu ortaya koydu.
Ankara Sanayi Odası (ASO) tarafından hazırlanan “Üniversite-Sanayi Etkileşimi: Türkiye’de Derinlik ve Dönüşüm Arayışı” raporu, Türkiye’nin yükseköğretimde niceliksel büyümeyi başardığını ancak nitelik ve derinlik açısından kritik bir eşikte olduğunu ortaya koydu. Raporda, artık asıl meselenin daha fazla üniversiteye erişim değil; bilgi üretimi, teknoloji geliştirme ve sanayi ile güçlü entegrasyon olduğu vurgulandı.
Son 30 yılda milyonlarca öğrencinin üniversiteyle buluştuğuna dikkat çekilen raporda, Türkiye’nin yükseköğretimde önemli bir erişim başarısı elde ettiği belirtildi. Ancak bu genişlemenin, aynı ölçüde nitelik ve araştırma kapasitesine yansımadığı ifade edildi. Bu nedenle yeni dönemin “erişimden derinliğe geçiş” olarak tanımlanması gerektiği kaydedildi.
Küresel rekabetin artık yalnızca üretim gücüyle değil; bilgi, teknoloji ve yetkin insan kaynağı ile şekillendiği belirtilen raporda, Türkiye’nin orta teknoloji tuzağını aşabilmesi için yüksek katma değerli üretime yönelmesi gerektiği vurgulandı. Bu dönüşümün ise üniversitelerin sanayinin teknoloji ortağı haline gelmesiyle mümkün olacağı ifade edildi.
Raporda yer alan verilere göre Türkiye’de yaklaşık 7,1 milyon üniversite öğrencisi bulunurken, akademisyen başına düşen öğrenci sayısı 32,1 seviyesinde. Bu oran Almanya’da 7,1, ABD’de ise 13,1 olarak kaydediliyor. Bu tablo, Türkiye’nin yükseköğretimde geniş ancak araştırma açısından sınırlı bir yapı sergilediğine işaret ediyor.
Araştırma kapasitesine ilişkin bir diğer dikkat çekici veri ise lisansüstü eğitimde ortaya çıkıyor. Türkiye’de yüksek lisans ve doktora mezunu oranı yüzde 3-4 bandında kalırken, bu oran Güney Kore’de yüzde 20, Almanya’da yüzde 18 seviyesinde bulunuyor. Yıllık doktora mezunu sayısı Türkiye’de yaklaşık 10 bin 500 iken, Almanya’da 30 bin, ABD’de ise 75 bin seviyesine ulaşıyor.
Raporda ayrıca alan dağılımındaki dengesizliğe de dikkat çekildi. Türkiye’de doktora mezunlarının yaklaşık yarısının sosyal bilimlerden geldiği, mühendislik ve fen bilimlerinin ise yüzde 20 seviyesinde kaldığı belirtildi. Gelişmiş ülkelerde ise teknik alanların payının yüzde 60-70 seviyesinde olduğu ifade edildi. Bu durumun, sanayinin ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gücü ile üniversitelerin yetiştirdiği insan kaynağı arasında uyumsuzluk oluşturduğu vurgulandı.
Öte yandan işverenlerin yüzde 72’sinin aradığı nitelikte eleman bulmakta zorlandığına dikkat çekilen raporda, sorunun yalnızca işsizlik değil, aynı zamanda ciddi bir yetenek açığı olduğu ifade edildi.
Demografik verilere de yer verilen raporda, Türkiye’nin genç nüfus avantajını kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğu belirtildi. OECD projeksiyonlarına göre 2030 sonrasında demografik fırsat penceresinin kapanmaya başlayacağına dikkat çekilerek, önümüzdeki 10 yılın kritik olduğu vurgulandı.
ASO Başkanı Seyit Ardıç, üniversite-sanayi ilişkisinin yeni bir aşamaya geçmesi gerektiğini belirterek, sanayinin artık yapay zeka, otomasyon ve ileri teknolojiler ekseninde dönüşüm yaşadığını ifade etti. Üniversitelerin bu süreçte yalnızca eğitim veren kurumlar değil, teknoloji üreten ve sanayiye yön veren yapılar olması gerektiğini söyledi.
Ardıç, Türkiye’nin artık nicelik değil nitelik odaklı bir yükseköğretim modeline geçmesi gerektiğini belirterek, üniversitelerin araştırma yapan, ürün geliştiren, patent üreten ve girişim ortaya çıkaran merkezlere dönüşmesinin zorunlu olduğunu vurguladı.
Raporda, üniversite, sanayi ve kamu iş birliğine dayanan “üçlü sarmal” modelinin güçlendirilmesi gerektiği belirtilirken, bu dönüşümün Türkiye’nin küresel rekabetteki konumunu doğrudan etkileyeceği ifade edildi.