Samsun’un Çarşamba ilçesine özgü yumurta topuk ayakkabı, 2020’de coğrafi işaret tescili almasına rağmen azalan usta sayısına karşın kültürel simge olarak varlığını sürdürüyor.
Çarşamba’nın tescilli kültürel zenginliklerinden biri olan yumurta topuk ayakkabı, asırlık geleneğiyle yaşatılmaya devam ediyor. 1970’li ve 1980’li yılların simgesi haline gelen bu özel ayakkabı, 2020 yılında Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaret tescil belgesi alarak özgünlüğünü resmileştirmişti.
İlçede 15 yıldır üretim yapan usta Oğuzhan Gülşen, bu mesleğin ata yadigârı olduğunu ve yaklaşık 80 yıldır sürdürüldüğünü belirtti. Gülşen, geçmişte Çarşamba’da 250’nin üzerinde ayakkabı imalatçısı bulunduğunu ancak bugün bu sayının 6-7’ye kadar gerilediğini ifade etti.
Sanayileşme El İşçiliğini Azalttı
Gülşen’e göre sanayileşme ve fabrikasyon üretimin yaygınlaşmasıyla birlikte el yapımı ayakkabılar geri planda kaldı. Günümüzde spor ayakkabı tercihinin arttığını belirten usta, yumurta topuk ayakkabıların daha çok özel günlerde ve kültürel kimliği yaşatmak amacıyla kullanıldığını söyledi.
“Alışan bir daha bırakamaz” diyen Gülşen, ayakkabının yalnızca Çarşamba’da üretildiğini ve Türkiye’nin 81 iline kargo ile gönderildiğini dile getirdi. Ayrıca hediyelik eşya olarak minyatür modellerin de üretildiğini belirtti.
İlçenin Simgesi Haline Geldi
Çarşamba Tarihi Köprüsü’nün yanında bulunan yumurta topuk ayakkabı heykelinin de ilçeye kazandırıldığını ifade eden Gülşen, bu kültürel değerin görünür kılınması için çeşitli çalışmalar yürüttüklerini aktardı.
Yumurta topuk ayakkabı ile birlikte sekiz köşeli kasket de Çarşamba’nın kültürel kimliğinin önemli parçaları arasında yer alıyor.
Editör Notu
Coğrafi işaret almak bir kültürel değeri korumak için önemli bir adım; ancak asıl mesele üretimin sürdürülebilirliği. Çarşamba’daki yumurta topuk ayakkabı örneği, geleneksel zanaatların ustayla yaşadığını gösteriyor. Eğer genç kuşak bu mirası devralmazsa, tescil belgeleri tek başına yeterli olmayabilir.