Temelleri Urartu Krallığı dönemine kadar uzanan savat sanatı, Van’da usta ellerde yeniden hayat buluyor. Gümüş üzerine işlenen ince motiflerin siyah renkli özel bir alaşımla doldurulmasıyla ortaya çıkan savatlı gümüş işlemeciliği, yaklaşık 25 ayrı aşamadan geçerek tamamlanıyor.
Bir dönem yüzlerce atölyede üretilen ve dünyanın farklı ülkelerine gönderilen savat, 1915 sonrası büyük ölçüde kesintiye uğradı. Bugün ise bu köklü sanat, Kültür ve Turizm Bakanlığı onaylı usta Sadık Binici’nin atölyesinde yeniden ayağa kaldırılmaya çalışılıyor.
44 Yıllık Ustalık
Mesleğe iki ustanın yanında başlayan Sadık Binici, 44 yıldır savat sanatını icra ediyor. Yüzükten kolyeye, kemerden broşa kadar birçok üründe Van’ın tarihi ve kültürel motiflerini işleyen Binici, savatın sadece bir takı tekniği değil, bir medeniyet mirası olduğunu vurguluyor.
Binici, “Urartulardan sonra Romalılar, Selçuklular ve Osmanlılar bu sanata sahip çıktı. Özellikle Osmanlı döneminde zirveye ulaştı” diyerek geçmişte Van’da 100’ün üzerinde kuyumcu atölyesinin bulunduğunu hatırlatıyor.
Bugün kentte savatı sıfırdan üretimle sürdüren tek atölye olduklarını belirten Binici, atölyesinde 6 kişinin çalıştığını ve gençlere bu sanatı öğretmeye devam ettiğini söylüyor.
‘Van İçin Çok Önemli Bir Değer’
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde yürütülen “Anadoludakiler Projesi” kapsamında da yer aldıklarını belirten Binici, yerli ve yabancı turistlerin savata olan ilgisinin son dönemde arttığını ifade ediyor.
Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı) Genel Sekreteri Halil İbrahim Güray ise savatın kaybolmaya yüz tutmuş önemli bir sanat olduğuna dikkat çekiyor.
20 Genç Usta Yetiştirilecek
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı kapsamında başlatılan “Van Savat Evi Projesi” ile 2 yıl boyunca 20 gencin savat ustası olarak yetiştirilmesi hedefleniyor. Proje; Van Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı ile Van Savatını Yaşatma Derneği iş birliğinde yürütülüyor.
Amaç, savatı sadece kültürel bir miras olarak korumak değil; aynı zamanda Van ekonomisine katkı sağlayacak sürdürülebilir bir üretim alanına dönüştürmek.
Van’da bir atölyede çekiç sesleri arasında süren bu mücadele, aslında daha büyük bir soruya işaret ediyor: 2 bin yıllık bu sanat, ustalarla birlikte tarihe mi karışacak; yoksa yeni kuşaklarla yeniden altın çağını mı yaşayacak?