Sıfır Atık Raporu açıklandı; 2,7 milyar insan, atık toplama hizmetinden yoksun

Haber Giriş Tarihi: 19.11.2026 13:47
Haber Güncellenme Tarihi: 19.11.2026 13:47
https://www.haberxr.com/

Mehmet ÇINAR/ANTALYA, (DHA)- COP31'de 'Sıfır Atık Geleceğimiz' raporunu açıklayan Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş, dünyada 2,7 milyar insanın düzenli atık toplama hizmetine erişemediğini, yılda 845 milyon ton belediye atığının kontrolsüz şekilde doğaya bırakıldığını söyledi. Ağırbaş, sıfır atık uygulamalarıyla 2050 yılına kadar 149 milyar ton sera gazı salımının önlenebileceğini açıkladı.

Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nın (COP31) 11'inci gününde, Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, Mavi Bölge'deki Sıfır Atık Müzesi'nde düzenlediği basın toplantısında, 'Sıfır Atık Geleceğimiz (Our Zero Waste Future)' başlıklı araştırma raporunun sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Eunomia Research & Consulting Ltd ve Shape Foundation tarafından yürütülen araştırmanın bulgularını açıklayan Ağırbaş, küresel atık krizinin iklim değişikliği, insan sağlığı ve ekonomi üzerindeki etkilerine dikkati çekti.

149 MİLYAR TONLUK TEHLİKE VE FIRSAT

Rapora göre, sıfır atık ve döngüsel ekonomi uygulamalarının yaygınlaştırılmasıyla 2025-2050 yılları arasında toplam 149 milyar ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı salımının önlenmesi mümkün. Bu miktarın 37 milyar tonluk bölümü atık yönetiminin iyileştirilmesi, gıda israfının önlenmesi, yeniden kullanım ve onarım uygulamalarından; 112 milyar tonluk bölümü ise binalar, altyapı ve dayanıklı tüketim mallarında malzeme kullanımının dönüştürülmesinden kaynaklanıyor. Ağırbaş, 2050 yılına gelindiğinde yıllık emisyon azaltımının 9,6 milyar tona ulaşabileceğini belirtti.

DÜNYANIN YÜZDE 6,9'U DÖNGÜSEL

Araştırmanın sonuçlarını paylaşan Ağırbaş, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 55'inden fazlasının doğal kaynakların çıkarılması ve işlenmesiyle bağlantılı olduğunu söyledi. Malzeme üretiminin tek başına yılda 11,8 milyar ton karbondioksit eşdeğeri salıma yol açtığını belirten Ağırbaş, dünya ekonomisinin yalnızca yüzde 6,9'unun döngüsel olduğunu ifade etti. Ağırbaş, organik atıkların çürümesinden kaynaklanan emisyonların insan faaliyetleri sonucu oluşan metan salımlarının yaklaşık yüzde 20'sini oluşturduğunu kaydetti.

2,7 MİLYAR İNSAN HİZMET ALAMIYOR

Dünyada 2,7 milyar insanın düzenli atık toplama hizmetine erişemediğini açıklayan Ağırbaş, yılda 845 milyon ton belediye atığının gelişigüzel döküldüğünü, açıkta yakıldığını veya su kaynaklarına karıştığını söyledi. Mevcut üretim ve tüketim modelinin dünya ekonomisine yıllık 25,4 trilyon avroluk maliyet oluşturduğunu belirten Ağırbaş, bu tablonun yalnızca çevresel değil, ekonomik ve toplumsal bir kriz olduğunu vurguladı.

PLASTİK ÜRETİMİ 230 KAT ARTTI

Plastik kirliliğinin insan sağlığı açısından oluşturduğu risklere de değinen Ağırbaş, dünyada plastik üretiminin son 70 yılda 230 kat artarak 460 milyon tonu aştığını, plastiklerin yalnızca yüzde 9'unun geri dönüştürülebildiğini söyledi. Her yıl yaklaşık 28 milyon ton plastiğin kontrolsüz biçimde toprağa, nehirlere ve denizlere karıştığını belirten Ağırbaş, mikroplastiklerin günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline geldiğine dikkati çekti. Ağırbaş, yaygın olarak atıfta bulunulan bir araştırmadaki insanların haftada ortalama 5 gram mikroplastik yuttuğu iddiasını da hatırlatarak, atık sorununun halk sağlığı boyutunun göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi.

'VİCDANIMIZI KAYBEDERSEK ANLAMI KALMAZ'

İklim krizinin yalnızca teknik veriler ve çevre sorunları üzerinden değerlendirilemeyeceğini vurgulayan Ağırbaş, dünyada yılda 8 milyondan fazla insanın açlık ve susuzlukla bağlantılı nedenlerle hayatını kaybettiğini, 800 milyon insanın elektriğe, 1 milyar insanın ise sağlıklı gıdaya erişemediğini söyledi. Her gün 10 milyardan fazla gıda ürününün çöpe gittiğini ifade eden Ağırbaş, Kenya'da ziyaret ettiği bir gecekondu mahallesinde annelerin çocuklarına daha iyi bir yaşam sunamayacaklarını söyleyerek kendilerinden yardım istediğini anlattı. Ağırbaş, "İnsanın en büyük özelliklerinden biri merhamet ve vicdan duygusu. Bizler merhamet ve vicdan duygumuzu kaybettiğimiz an yapacağımız hiçbir çalışmanın anlamı olmaz" dedi.

BREZİLYA'DA AYNI EVDE KALDILAR

COP31'in Türkiye'ye kazandırılması sürecinde yaşadıkları bir anıyı da paylaşan Ağırbaş, geçen yıl Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenen COP30 sırasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile birlikte yoğun müzakereler yürüttüklerini anlattı. Üç gün kalmak üzere gittikleri Brezilya'da yedi günden fazla kaldıklarını belirten Ağırbaş, otel bulamadıkları için bir vatandaşın evini kiraladıklarını ve Kurum ile aynı odayı paylaştıklarını söyledi. Ağırbaş, günde 14-15 saati aşan müzakerelerde amaçlarının COP31'i Türkiye'ye kazandırmak olduğunu ifade etti.

COP31'DE 102 BİN 610 KAYIT

COP31'in ilk haftasına ilişkin verileri de açıklayan Ağırbaş, Mavi Bölge'deki kayıtlı katılımcı sayısının 102 bin 610'a, Yeşil Bölge ziyaretçi sayısının ise 212 bine ulaştığını söyledi. Zirveye 95 ülke lideri ve 7 uluslararası kuruluş başkanı olmak üzere lider düzeyinde 102 katılım gerçekleştiğini, 300'ün üzerinde bakanın müzakerelerde yer aldığını belirten Ağırbaş, Yeşil Bölge'de 1500'ün üzerinde panel düzenlendiğini ifade etti. Ağırbaş, bu rakamların yalnızca katılım başarısı değil, Antalya'daki müzakerelerden beklenen sonuçların büyüklüğünü gösterdiğini vurguladı.

ANADOLU'NUN İSRAF ETMEYEN KÜLTÜRÜ

Sıfır atık yaklaşımının Anadolu'nun geleneksel yaşam kültüründe zaten bulunduğunu vurgulayan Ağırbaş, geçmişte ekmeğin, kumaşın ve diğer malzemelerin çöpe atılmak yerine yeniden değerlendirildiğini anlattı. Bayat ekmeğin çorbaya, eski kumaşların yorgana dönüştürüldüğünü hatırlatan Ağırbaş, "Anadolu'da bir zamanlar çöp doğası diye bir kavram yoktu. Ekmek bayatlasa çorbaya gider mi? Kumaş eskise yorgan olur mu? Her toplumun hafızasında buna benzer bir alışkanlık var. Ve hepimiz onu aynı yüzyılda kaybettik. Biz yeni bir şey icat etmiyoruz. Kaybettiğimiz bir kültürü geri çağırıyoruz" diye konuştu.

TÜRKİYE'DE 90 MİLYON TON ATIK KAZANILDI

Türkiye'nin sıfır atık çalışmalarına ilişkin sonuçları da paylaşan Ağırbaş, bugüne kadar 90 milyon ton atığın ekonomiye kazandırıldığını, 613 milyon ağacın kesilmesinin önlendiğini söyledi. Geri kazanım oranının yüzde 13'ten yüzde 40'ın üzerine çıkarıldığını belirten Ağırbaş, bu oranın 2035'te yüzde 60'a, 2053'te ise yüzde 70'e yükseltilmesinin hedeflendiğini kaydetti. COP31 kapsamında belediye atıklarında öngörülen artışın 2035 yılına kadar en az yüzde 50 azaltılması ve döngüsel malzeme kullanım oranının yüzde 6,9'dan en az yüzde 15'e çıkarılmasının hedeflendiğini belirten Ağırbaş, sıfır atık yaklaşımının iklim politikalarının temel araçlarından biri olması gerektiğini söyledi.

'1 YIL SONRA NE DEĞİŞTİĞİ ÖNEMLİ'

COP31'de alınacak kararların sahaya yansımasının önemine işaret eden Ağırbaş, zirvelerin başarısının yalnızca toplantı sonunda açıklanan kararlarla ölçülemeyeceğini belirtti. Antalya'dan sonraki COP32 sürecine de hazırlanmaya başladıklarını ifade eden Ağırbaş, açıklanan raporun uygulanabilir çözümler sunduğunu belirterek, "Bir hedefi ilan etmek kolaydır. Asıl mesele 1 yıl sonra o hedefin hala ayakta duruyor olmasıdır" dedi. (DHA)