Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, 1772-1923 yılları arasını kapsayan Osmanlı Kadı Sicilleri’ni günümüz Türkçesine kazandırıyor.
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, 1772-1923 yılları arasını kapsayan Osmanlı Kadı Sicilleri’ni günümüz Türkçesine kazandırıyor. 121 defter ve 23 bin sayfadan oluşan bu dev arşiv, şehrin ticari, hukuki ve sosyal hayatına dair bilinmeyenleri ortaya çıkaracak.
Tokat’ın Kayıp Hafızası Üniversite İle Canlanıyor
Bir şehrin tarihini anlamak için sadece binalarına bakmak yetmez; o sokaklarda kimlerin yürüdüğünü, çarşısında nelerin satıldığını, mahkemelerinde hangi davaların görüldüğünü bilmek gerekir. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi (TOGÜ), tam da bu noktadan hareketle şehrin 150 yıllık geçmişine ayna tutacak devasa bir projeyi hayata geçiriyor.
Üniversite, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemine tanıklık eden 1772-1923 yılları arasındaki "Tokat Kadı (Şer’iye) Sicilleri"ni günümüz alfabesine ve Türkçesine aktarmak için kolları sıvadı.
23 Bin Sayfa Belge Tek Tek İnceleniyor
Projenin kapsamı oldukça geniş. Toplamda 121 sicil defteri içerisinde yer alan yaklaşık 23 bin sayfa el yazması belge, uzman akademisyenler tarafından titizlikle transkribe edilecek (çevrilecek). Bu belgeler, sadece kuru birer hukuki metin değil; dönemin Tokat’ında yaşayan insanların günlük hayatına dair en net bilgileri içeren birincil kaynaklar.
TOGÜ Rektörü Prof. Dr. Fatih Yılmaz, projenin önemini şu sözlerle vurguladı: "Üniversite olarak bulunduğumuz şehrin tarihine ve kültürel mirasına sahip çıkmak zorundayız. Bu belgeleri günümüz alfabesine kazandırarak hem bilim dünyasına hem de Tokatlı hemşehrilerimize eşsiz bir kaynak sunacağız. Amacımız, Tokat’ın tarihi hafızasını korumak ve gelecek nesillere güçlü bir şekilde aktarmaktır."
Davalardan Alışveriş Listelerine: Neler Öğreneceğiz?
Kadı sicilleri, Osmanlı sosyal hayatının "kara kutusu" gibidir. Proje tamamlandığında Tokat’ın 150 yıllık sürecine dair şu detaylar gün yüzüne çıkacak:
Hukuki ve Sosyal Yapı: Boşanma davaları, miras paylaşımları, alacak-verecek meseleleri.
Ekonomi ve Ticaret: O dönemde Tokat çarşısında hangi esnaf grupları vardı? Ürünlerin fiyatları neydi? Kim kime ne sattı?
Toplumsal İlişkiler: Müslüman ve gayrimüslim komşuların ilişkileri, aile yapıları, evlilik akitleri.
Şehir Tarihi: Mahalle isimleri, vakıfların faaliyetleri ve şehrin idari yapılanması.
Herkesin Erişimine Açık Olacak
Projenin en heyecan verici yanı ise "erişilebilirlik". Çalışma tamamlandığında, ortaya çıkan veriler sadece akademisyenlerin tozlu raflarında kalmayacak. Tarihçilerden sosyologlara, hukukçulardan soy ağacını merak eden vatandaşlara kadar herkes bu dev arşivden faydalanabilecek.
1772 yılından Cumhuriyet’in ilan edildiği 1923 yılına kadar uzanan bu süreç, Tokat’ın modernleşme sancılarını, savaş yıllarını ve ekonomik dönüşümünü anlamak için kritik veriler sunuyor.
Editörün Notu: "Kadı sicilleri, tarihçiler için bir hazinedir. Çünkü resmi tarih kitapları savaşları ve padişahları yazar ama kadı sicilleri 'halkı' yazar. Ayşe Hanım'ın mirasını, Mehmet Efendi'nin dükkan kirasını, gayrimüslim komşusuyla olan arsa anlaşmazlığını orada bulursunuz. Tokat gibi İpek Yolu üzerinde, ticaretin ve kültürün kalbi olmuş bir şehrin 150 yıllık röntgeninin çekilmesi muazzam bir iş. 23 bin sayfa dile kolay; o sayfaların her birinde binlerce insan hikayesi saklı. Belki de dedenizin dedesinin bir davasına ya da dükkan kaydına rastlayacaksınız. Bu proje, TOGÜ'nün şehre verebileceği en büyük hediyelerden biri."