Trabzon’da kentsel dönüşüm çalışmaları sırasında Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen tonozlu bir su kanalı ortaya çıkarıldı. Uzmanlara göre yaklaşık 300-400 metre uzunluğundaki yapı Türkiye’de benzeri olmayan nadir bir arkeolojik değer olabilir.
Trabzon’un Çömlekçi Mahallesi’nde yürütülen kentsel dönüşüm çalışmaları sırasında tarihî bir keşif yapıldı. Çalışmalar sırasında yer altında tonozlu bir yapı fark edilmesi üzerine durum yetkililere bildirildi. Yapılan ilk incelemelerde bunun Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen bir su kanalı olduğu belirlendi.
Yer altı kanalında zehirli gaz bulunma ihtimaline karşı ilk olarak AFAD ekipleri tarafından ölçümler gerçekleştirildi. Güvenlik kontrollerinin ardından Trabzon Müze Müdürlüğü ile Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) akademisyenlerinden oluşan bir heyet tünel içinde detaylı incelemelerde bulundu.
300-400 Metrelik Dev Yapı
Yapılan incelemelerde su kanalının yüzeyden yaklaşık 1,5-2 metre derinlikte bulunduğu tespit edildi. Arafilboyu sapağından başlayarak sahil yoluna ve eski Trabzon Limanı sahasına kadar uzandığı belirlenen kanalın yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda olduğu tahmin ediliyor.
Uzmanlar, yapının yaklaşık 2 metre genişliğinde ve 2 metre yüksekliğinde inşa edildiğini ifade ediyor. Kanalın ortasında yaklaşık 1,20 metre genişliğinde bir su hattı bulunurken, iki yanında 50-60 santimetrelik yürüyüş sekileri yer alıyor.
Bu detaylar, Roma mühendisliğinin su yönetimi konusunda ne kadar ileri seviyede olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
Roma İmparatorluğu Dönemine İşaret Ediyor
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan KTÜ Edebiyat Fakültesi Dekanı ve Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Yavuz, yapının mimari özelliklerinin erken Roma dönemine işaret ettiğini belirtti.
Yavuz, kullanılan malzeme ve işçilik özelliklerinin Roma İmparatorluğu’nun Traianus ve Hadrianus dönemlerine ait olabileceğini ifade ederek, yapının tonoz sistemiyle inşa edilmiş nitelikli bir mühendislik eseri olduğunu söyledi.
Kanalın tabanında suyun hızını azaltmak amacıyla basamaklar bulunduğunu belirten Yavuz, hattın düz ilerlemediğini, kırık ve bükümlü hatlar içerdiğini de aktardı. Bu tasarımın su akışını kontrol etmek amacıyla yapılmış olabileceği değerlendiriliyor.
Zamanla Kanalizasyona Dönüştü
Yapının Roma döneminde içme suyu taşımak amacıyla inşa edildiği düşünülüyor. Ancak ilerleyen yüzyıllarda özellikle Osmanlı’nın son dönemleri ve Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren kanalın farklı amaçlarla kullanıldığı tahmin ediliyor.
Uzmanlar, yan duvarlara sonradan açılan deliklerin kanalizasyon bağlantıları için kullanıldığını ve yapının günümüzde de atık su taşıdığını belirtiyor.
Türkiye’de Benzeri Yok
Prof. Dr. Mehmet Yavuz’a göre Türkiye’de bu yapıya benzer yalnızca iki örnek bulunuyor. Bunlardan biri İzmir’deki Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğeri ise İstanbul’da yer alıyor. Ancak Trabzon’da ortaya çıkarılan kanalın mimari özellikleri ve yapısal planı bakımından Türkiye’de başka bir örneği bulunmadığı ifade ediliyor.
Bu nedenle keşfin yalnızca Trabzon için değil, Türkiye arkeolojisi açısından da önemli bir bulgu olduğu belirtiliyor.
Turizme Kazandırılabilir
Uzmanlar, kanalın çevresinde kurtarma kazıları yapılması ve yapının tam güzergâhının ortaya çıkarılması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca kanalın limanla veya bölgede bulunabilecek bir Roma garnizonuyla bağlantılı olabileceği ihtimali de araştırılıyor.
Yapının gerekli koruma altına alınması ve restorasyon çalışmaları yapılması halinde Trabzon turizmine kazandırılabilecek önemli bir tarihi miras olabileceği ifade ediliyor.
Ortaya çıkan bu keşif, Karadeniz kıyısındaki Trabzon’un antik dönemlerde sanılandan çok daha gelişmiş bir yerleşim ve ticaret merkezi olabileceğini de yeniden gündeme taşıyor.