Nazilli Horasan Mezarlığı Kazısı tarihe ışık tutacak

Aydın’ın Nazilli ilçesinde yürütülen Bozyurt Horasan Mezarlığı Kazısı’nda 2026 yılı kazı sezonu düzenlenen törenle başladı. Türk fetih tarihi ve Anadolu’nun erken Türk yerleşimine ışık tutan kazı çalışmalarında önemli bulgular elde edilirken, bu yıl Ahi Zaviyesi kalıntılarının ortaya çıkarılması hedefleniyor.
Nazilli’nin Bozyurt Mahallesi’nde bulunan Horasan Mezarlığı’nda sürdürülen arkeolojik kazılarda yeni sezon başladı. 2023 yılında Aydın Müze Müdürlüğü başkanlığında başlatılan ve Prof. Dr. Bülent Nuri Kılavuz’un bilimsel danışmanlığında yürütülen çalışmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Aydın Valiliğinin destekleriyle devam ediyor.
Kazının bilimsel danışmanı Prof. Dr. Bülent Nuri Kılavuz ise sezonun hayırlı olmasını dileyerek çalışmaların tarih ve bilim dünyasına önemli katkılar sağlayacağını ifade etti. Prof. Dr. Bülent Nuri Kılavuz, Nazilli Bozyurt Horasan Mezarlığı 2026 yılı kazı sezonunun açılışını gerçekleştirdiklerini, tarihi ve kültürel mirasımızın gün yüzüne çıkarılmasına katkı sağlayacak çalışmaların ilçeye ve bilim dünyasına hayırlı olmasını diledi.
Yaklaşık 26 dönümlük alanda sürdürülen kazılarda bugüne kadar Geç Roma ve Erken Bizans dönemine ait mezar yapıları, mozaikler, kandiller ve çok sayıda tarihi eser gün yüzüne çıkarıldı.
Kazı alanında ayrıca 14’üncü yüzyıldan 20’nci yüzyıla kadar uzanan Türk dönemine ait yüzlerce mezar taşı bulunuyor. Özellikle Ahi kültürünü yansıtan farklı serpuşlu mezar taşları ile sırlı seramikler, bölgenin fetih ve iskan sürecine ilişkin önemli veriler sunuyor.
2025 yılı çalışmalarında mezarlığın güney bölümünde 14’üncü yüzyıla ait olduğu değerlendirilen bir Ahi Zaviyesi’nin izlerine ulaşıldı. 2026 sezonunda kazı çalışmalarının bu yapıya yoğunlaştırılması ve yapının bütünüyle ortaya çıkarılması hedefleniyor.
Nazilli-Bozyurt Horasan Mezarlığı Kazılarında, Roma, Erken Hristiyanlık ve Türk dönemlerine ait önemli bulgular da keşfedildi. Bozyurt Horasan Mezarlığı Kazısı’nın, Anadolu’nun Türkleşme sürecine ilişkin yeni bulgularla tarih literatürüne önemli katkılar sunması bekleniyor. Kazılar, Kültür ve Turizm bakanlığı ile Bursa Uludağ Üniversitesi desteği ile sürdürülüyor.

"Cumhurbaşkanlığı kararnameli kazı"
Kazı Başkanı Prof. Dr. Bülent Nuri Kılavuz, "Nazilli ilçesi Bozyurt Horasan Mezarlığı kazı alanındayız. Kasım 2023 yılında buradaki kazılara başladık. Müze Başkanlığı’nda yürüttüğümüz kazılar, bu yıldan itibaren Cumhurbaşkanlığı Kararnameli kazı olarak devam edecek. İçinde bulunduğumuz alan son derece önemli. Biz burada bu bölgede öncelikle Türk dönemine ait bir mezarlık ve zaviye bulmak için başlamıştık. Fakat çok daha güzel sürpriz sonuçlarla karşılaştık. Roma dönemine ait bir heron yapısı bulduk. Son derece önemli bir mezar anıtıydı. Arkasından milattan sonra 4. yüzyıla ait erken Hristiyanlık dönemine ait bir hipoje yapısı bulduk. Sonra milattan sonra 7. yüzyıla kadar uzanan hipoje ve mezar anıtlarıyla erken Hristiyanlık dönemine ait mezar anıtlarıyla karşılaştık. Mezarlığın güney alanında ise Türk dönemiyle ilgili çok daha önemli sonuçlar bulduk. Özellikle bu coğrafyada, bu bölgede Selçuklular ile Bizans arasında, bir 6 Haziran 1211 tarihinde Dandalas Savaşı, Alaşehir Savaşı, Antiokya Savaşı diye bahsedilen bir savaş gerçekleşiyor. Bu savaşın nerede gerçekleştiği ile ilgili çok büyük tartışmalar vardı. Ama Bizans ve Anadolu Selçuklu kaynakları bu savaşın alanı hakkında bize çok güzel veriler veriyor. Fakat bu kazı alanı, bize çok daha önemli veriler sundu. Savaşın yapıldığı alan, bu toprak, bu kazının bulunduğu alan değil ama savaşla ilgili önemli verileri bulunduran bir alan bu bölge. Ve mezarlık alanında yapmış olduğumuz kazılarda bu döneme ait önemli veriler, Selçuklulara ait önemli veriler buluyoruz. Ayrıca, Türklerin bu coğrafyada 13. yüzyılın ilk yarısından itibaren, ilk çeyreğinden itibaren, yani bu 1211 tarihli savaştan sonra yerleşmeye başladıklarını tespit ettik, gördük. Ve arkasından Moğol akınları öncesinde bu bölgelerin Türkleştiğini görüyoruz. Zaten 1280 yıllarında Aydınoğulları beyliğinin kurulmasıyla birlikte bölgenin fethi hız kazandı ve bu kazı alanında artık Türklerin gelmeye başlamasıyla birlikte hem Pagan inancına ait Roma dönemine ait mezar anıtı, erken Hristiyanlık ve Bizans dönemine ait mezar yapıları, bununla birlikte İslam dönemine ait yine İslamiyetteki mezarlarla karşılaşıyoruz. Ve böylelikle hattirck diyoruz bunu üçledik. Gerçekten de Pagan, Hristiyanlık ve İslamiyet Hristiyanlık ve İslamiyet. Roma, Bizans ve Türk dönemi mezar anıtlarını, mezar yapılarını bulmamız açısından son derece sevindirici" dedi.

Türkiye’de ve dünyada bir ilk
Prof.Dr. Kılavuz, buluntuların dünyada benzerinin olmadığını Türkiye’de de bu konuda en önemli alanlardan birine sahip olduklarını ifade ederek, "Hatta iddia ediyorum, belki de bu konuda tekiz. Başka bu kadar zengin mezarlara sahip olan bir kazı alanı var mıdır? Benim bildiğim yok ama bunun da olmadığını gelecek önümüzdeki süreçteki yapılacak çalışmalarla ispatlayacağız. Ayrıca mezarlıkta Türk dönemine ait mezar taşları içerisinde biz Türklerin fetih teşkilatıyla ilgili önemli, somut kaynaklarla da karşılaşıyoruz. Özellikle Türk Fetih Taşı Teşkilatı, Aşık Paşazade’nin ifadesiyle Anadolu Ahileri, Anadolu Gazileri, Anadolu, Abdalları ve Anadolu Bacıları diye dört kola ayrılır. Ve bu mezarlıkta bu dört grubun dördüne de ait mezar taşlarını ortaya çıkarttık. Bu da bizim için son derece önemli. Ayrıca erken Fatih Sultan Mehmet dönemindeki kaynaklarda geçen zaviyeler var. Bu bölgedeki zaviyelerden bahsediliyor ve bu bölgede biz kazı yaptığımız alanda da bu zaviyelerden birini geçen kazının son zamanında bulduk. Bununla birlikte yine bu içinde bulunduğumuz bölgede Bektaşi Tekkesi, Mevlevi Tekkesi, Kadiri Tekkesi, Niyazi Mısıri Tekkesi ve 4 tane Ahi Zaviyesi var. Bu mabet Bozyurt köyü sınırları içerisinde. Ve ilk Bektaşi, Kadiri ve Mevlevi taçlarını biz bu mezarlıkta yapmış olduğumuz kazılarda tespit ettik. Önümüzdeki süreçte bu mezar taşlarında çok daha zengin örneklerin ortaya çıkartacağımıza inanıyoruz. Ve bununla birlikte ayrıca erken 13. yüzyıldan 20. yüzyıl başına gelinceye kadar Türkiye Cumhuriyeti döneminde bu mezarlık kullanılmamış, Osmanlı’nın son dönemine kadar kullanılmaya devam etmiş. O yüzden 20. yüzyıl başına kadar Türk mezar taşı geleneğinin kesintisiz bir şekilde bütün somut örnekleriyle birlikte gelişimini çok sağlıklı bir şekilde takip edebiliyoruz. Ne yazık ki geçen süreç içerisinde yapılan tahribatlarla büyük yıkımlar oluşsa da biz yapmış olduğumuz kazılar ve restorasyon çalışmalarıyla bu kazaları gidermeye çalışacağız. Ve kültürümüze, kendi kültürümüze, kendi tarihimize ait son derece önemli verileri bu kazı sonucunda çıkartacağımıza inanıyorum. Bu konudan dolayı öncelikle bu Cumhurbaşkanlığı kararnamesinden dolayı Cumhurbaşkanımıza, Kültür Bakanımıza, Kültür Bakanlığımıza, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğümüze, Aydın Valiliğimize, Aydın Büyükşehir Belediyesi’ne, Nazilli Kaymakamlığı’na ve desteğini esirgemeyen bütün kurumlara teşekkürlerimi arz ediyorum" diye konuştu.

"Burada 800 yıl önce Horasan’dan gelen atalarımızın izi var"
2026 yılı itibarıyla Cumhurbaşkanlığı Kararnameli kazı statüsüne kavuşan alanda düzenlenen sezon açılışına Nazilli Kaymakamı Huriye Küpeli Kan ile kazı ekibi katıldı. Kaymakam Kan, "Bozyurt Horasan Kazısı’nı bugün resmi olarak başlattık. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle bu yıl resmi olarak kazı onayımız geldi, biz de bugün kazımıza başladık. Burada 800 yıl önce Horasan’dan gelen atalarımızın izi var; tekkeler, zaviyeler ve birçok eser. İnşallah önümüzdeki yıllarda bu eserler gün yüzüne çıkacak. Bu, Nazilli’de Bozyurt köyümüzün yakınında olan bir alan. Değerli hocamız başladı kazısına, inşallah güzel bir çalışma olacak" dedi.

"1211 yılından sonra bölge Türk yerleşimine sahne oldu"
Kaymakam Kan, Bozyurt Horasan Mezarlığı’nın bölgenin Türk fetih dönemini aydınlatan en önemli arkeolojik alanlardan biri olduğunu da belirterek, "Bu yıl kazı için Bozyurt köyü içinde on iki konteynerden oluşan bir kazı evi de kurulmuştur. Bozyurt Horasan Mezarlığı Kazısı bölgenin Türk Fetih Dönemini aydınlatması açısından son derece önemlidir. 1211 tarihli Dandalaz savaşı sonrasında Bölge Türk iskanına sahne olmuştur. 13. Yüzyıl ortalarından itibaren Türkler bölgeye yerleşmeye başlamıştır. Eski adıyla Mastavra yöresi en fazla yerleşime sahne olan bölgelerdendir. Bu bölgede Türk Fetih teşkilatının bir kolu olarak Ahi Zaviyeleri kurulmuş ve arkadan gelen Türk boylarının civar köylere yerleşmesi sağlanmıştır. Türk Fetih teşkilatına ait önemli veriler, kazılar sonucu ortaya çıkarılmaktadır. Bölgenin Erken Türk Dönemine ait sırlı-sırsız seramikleri, mezar taşları ve yapı kalıntıları bulunmuştur. Kazı alanı 13. Yüzyıldan 20. Yüzyıl başına kadar kesintisiz Türk dönemine ait mezar taşlarına ve bunların kronolojik gelişimine sahiptir. Önce zaviye alanı olarak kurulan alan daha sonra mezarlığa dönüşmüştür. Kazı alanını kuzeyinde Geç Roma Dönemine M.S. 185 yılına ait Heron formunda bir mezar anıtı, Erken Hristiyan Dönemine ait M.S. 5. Yüzyıl Hipoje formlu mezar anıtı ve 13 mezar bulunmaktadır" dedi.